नेपालमा हरेक वर्ष बैशाख कृष्ण पक्षको औँसीका दिन मनाइने आमाको मुख हेर्ने दिन, जसलाई मातातीर्थ औँसी पनि भनिन्छ, आमाप्रति सम्मान, माया र कृतज्ञता व्यक्त गर्ने विशेष पर्वका रूपमा स्थापित भएको छ।
धार्मिक विश्वासअनुसार, यो पर्वको उत्पत्ति काठमाडौंस्थित सँग जोडिएको छ। किंवदन्तीमा उल्लेख गरिए अनुसार, एक गोठालो बालकले आफ्नी दिवंगत आमाको सम्झनामा उक्त कुण्डमा जाँदा पानीमा आमाको प्रतिबिम्ब देखेपछि यो स्थान पवित्र मानिन थालिएको हो। त्यसपछि हरेक वर्ष आमालाई सम्झने दिनका रूपमा यो पर्व मनाउने परम्परा विकसित भएको बताइन्छ।
यस दिन जीवित आमाहरूलाई विशेष सम्मानका साथ पूजा गरिन्छ। सन्तानहरूले बिहानै उठेर आमाको मुख हेर्छन्, टीका, फूलमाला, मिठाई तथा उपहार अर्पण गर्छन् र आशीर्वाद लिन्छन्। घरपरिवारमा आमालाई मनपर्ने परिकार बनाएर सँगै भोजन गर्ने चलन पनि रहेको छ।
त्यसैगरी, आमा दिवंगत भएका व्यक्तिहरूले मातातीर्थ पुगेर स्नान गर्ने, तर्पण तथा पिण्डदान गर्ने प्रचलन रहेको छ। यस दिन हजारौं श्रद्धालुहरू मातातीर्थ पुगेर आफ्ना आमाप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने गर्दछन्।
सामाजिक रूपमा पनि यो पर्वले विशेष महत्व बोकेको छ। आमाको माया, त्याग र योगदानको सम्मान गर्दै पारिवारिक सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाउने अवसरका रूपमा यसलाई लिइन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा शहरी क्षेत्रमा आधुनिक शैलीमा उपहार दिने, सामाजिक सञ्जालमार्फत शुभकामना साटासाट गर्ने चलन पनि बढ्दो क्रममा देखिएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार, आमाको मुख हेर्ने दिनले सन्तानलाई आमाप्रतिको कर्तव्य र जिम्मेवारी स्मरण गराउनुका साथै जीवित अवस्थामा नै आमाको सेवा र सम्मान गर्नुको महत्व उजागर गर्दछ।
यसरी धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक तीनै दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिएको आमाको मुख हेर्ने दिन नेपालभर श्रद्धा र सम्मानका साथ मनाइँदै आएको छ।
